Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği, reel sektör işletmeleri ile finansal kuruluşların raporlama durumunu aynı şekilde düzenlemiyor. Hazırlık sürecinin ilk adımı, işletmenin rolünü ve ilgili raporlama dönemini doğru belirlemek olmalı. [1: m.12–13]
Hasılat, yatırım harcamaları ve işletme giderleri için çalışma yaparken uygun faaliyet ile uyumlu faaliyet payını ayrı izlemek de önem taşıyor. Muhasebedeki toplam tutarları, teknik sınıflandırmayla bağlantı kurmadan bir rapor şablonuna aktarmak yeterli değil.
Kim raporlayabilir, kim raporlamak zorunda?
Madde 13/1, Ek-1’deki uygun faaliyetlerden en az birini yürüten kurum, kuruluş ve işletmelerin Başkanlığın yayımlayacağı şablonlara göre raporlama yapabileceğini belirtir. Bu hüküm, bütün reel sektör işletmelerine aynı gün başlayan genel bir zorunluluk şeklinde sunulmamalıdır.
Madde 13/2’de sayılan bankalar, aracı kurumlar, yatırım ortaklıkları, portföy yönetim şirketleri ile sigorta, reasürans ve emeklilik şirketlerinin yükümlülüğü ise ilgili düzenleyicilerin usul ve esaslarıyla birlikte değerlendirilir. Geçici Madde 1, bu finansal kuruluşların 1 Ocak 2029’a kadar taksonomi raporlaması yapmak zorunda olmadığını düzenler.
Finansal kuruluşlar, kendi raporlamalarına konu iş ve işlemler bakımından reel sektör işletmelerinden veri ve raporlama talep edebilir. Şirketin doğrudan mevzuat yükümlülüğü ile bankanın veya diğer finansal kuruluşun veri talebini bu nedenle ayrı kaydedin. [1: m.13/4–5]
Hasılat, CapEx ve OpEx nasıl ele alınmalı?
Madde 12, taksonomiye uygun veya uyumlu ürün ve hizmetlerden elde edilen hasılat, yatırım harcamaları ve işletme giderlerinin oranlarına yer verir. Uygunluk ve uyumluluk için aynı sonucu kullanmayın; her biri için ilgili sınıflandırma ve kanıtın bulunması gerekir.
Taksonomi raporlamasında yükümlülük kapsamı işletmenin rolüne ve Yönetmeliğin 13. maddesine göre belirlenir. Yalnızca 13. madde uyarınca raporlama yapan kurum, kuruluş ve işletmeler için raporlama amacıyla gerekli bildirim, bilgi veya belgelerin verilmemesi halinde Yönetmelik m.23, 7552 sayılı Kanun m.14(6), (9) ve (11)’e atıf yapar; yanıltıcı beyan da Kanun m.14(6) kapsamındadır. Raporlama yapan işletme, kullanılan veri ve beyanların dayanağını kayıt altına almalıdır. Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği m.23 · 7552 sayılı Kanun m.14(6), (9), (11)
Hazırlık dosyasında her göstergeyi şu alanlarla izleyebilirsiniz: gösterge adı, faaliyet, paya alınan tutar, toplam/payda, dönem, kaynak hesap, dağıtım yöntemi ve kontrol eden kişi. Bu bir çalışma kaydı önerisidir; resmî rapor şablonunun veya ilgili sektörel usulün yerine geçmez.
Özellikle OpEx kapsamını bütün işletme giderleriyle otomatik olarak eşitlemeyin. Yayımlanan resmî şablon ve hesaplama kurallarını teyit ederek uygulayın. Paydanın sıfır veya verinin eksik olduğu durumda otomatik yüzde üretmeyin; hesaplama sınırını açık bırakın.
%10 eşiği genel şirket muafiyeti mi?
%8
İlgili gösterge için 13/8 koşulu değerlendirilir.
%14
“%10’un altında” koşulunu sağlamaz.
%4
İlgili kapsam ve hesap yöntemi teyit edilir.
Tamamen varsayımsal uygun faaliyet paylarıdır. Resmî hesaplama yöntemi veya gerçek şirket sonucu değildir; uyumlu payla karıştırılmamalıdır.
Hayır. Madde 13/8, 13/1 kapsamındaki raporlama için Ek-1’deki uygun faaliyetlerden kaynaklanan hasılat, yatırım harcaması ve işletme giderinin ilgili toplam içindeki oranına bağlı bir rapora dahil etmeme imkânı düzenler. Hüküm %10’un altında olma koşulunu kullanır; %10’a eşit sonuç bu ifadeyle aynı değildir.
Eşik, uyumlu faaliyetin düşük çıkması üzerinden kurulmaz; metindeki uygun faaliyet ve ilgili gösterge esas alınır. Bir göstergenin düşük olması, şirketin bütün göstergelerinin ve diğer yükümlülüklerinin ortadan kalktığı şeklinde yorumlanmamalıdır.
Varsayımsal örnek: Uygun faaliyet payları hasılatta %8, CapEx’te %14, OpEx’te %4 olarak hesaplanmış olsun. Bu örnek şirketin tamamen muaf olduğunu göstermez. İlgili gösterge için 13/8 koşulu ve uygulanacak açıklama/şablon ayrıca değerlendirilir; CapEx’in %14 çıkması aynı eşik sonucunu vermez. Bu oranlar gerçek bir şirket verisi veya resmî hesaplama yöntemi değildir.
Raporlama takvimi nasıl kurulmalı?
Madde 13/3, raporun mali tablo döneminin bitimini takip eden altıncı ayın sonunda sisteme yüklenmesini düzenler; özel hesap döneminde ilgili dönem sonu esas alınır. Örneğin 31 Aralık 2026’da biten dönem için altı aylık sürenin sonu 30 Haziran 2027’dir. Bu örnek tek başına o işletme için zorunlu raporlama başladığını göstermez; rol ve geçiş hükümleri ayrıca uygulanır.
Raporun önceki yıla ait dönemi kapsaması ile veri toplama takvimini birlikte planlayın. Teknik tarama kriterlerinde güncelleme yapılması durumunda 15 Aralık yayım ve takip eden yıl geçerlilik kuralını da sürüm siciline ekleyin. [1: m.11/5–6, m.13/7]
Geçiş planı, doğrulama ve bilgi güvenliği
Taksonomi geçiş planı raporun tamamlayıcı unsurudur; ayrıntılı usul ve esaslar Başkanlık tarafından belirlenir. Rapor doğrulamasına ilişkin usuller de ayrı düzenlenir. Genel bir danışmanlık incelemesini veya başka bir raporun güvencesini otomatik taksonomi doğrulaması saymayın. [1: m.14–15]
Sisteme yüklenen raporların kamuoyuna açık olması esastır. Ancak rapor dışındaki bilgi ve belgeler için 22. maddede izin ve bilgi güvenliği düzenlemesi bulunur. Kamuya açık rapor ile destekleyici kanıt dosyasının paylaşım kapsamını ayırın. [1: m.20 ve m.22]
Raporlama hazırlığınızı kaydedin: 5 Adımda Taksonomi Hazırlık Kontrol Listesi içindeki KPI çalışma alanını kullanın.
Kaynaklar
- Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği, RG 24.09.2026/33380: m.11–15, m.20, m.22 ve Geçici m.1.
- Yönetmelik Ek-1: uygun faaliyet eşleştirmesi.
- İklim Değişikliği Başkanlığı: resmî kriter, şablon, geçiş planı ve doğrulama usulleri için güncel duyurular. İşlem bazındaki tereddütler yetkili düzenleyiciyle değerlendirilmelidir.