Şirketlerin risk kayıtlarında enerji fiyatı, su kıtlığı veya müşteri talebindeki değişim gibi başlıklar bulunabilir. Finansal etki çalışması, bu başlıkların şirketin gelirlerini, maliyetlerini, varlıklarını ve nakit akışlarını hangi kanallardan etkileyebileceğini araştırır. Riskin adını yazmakla finansal etkisini değerlendirmek arasındaki fark, bu bağlantıların kurulmasında ortaya çıkar.
Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) hazırlığında sürdürülebilirlik ve finans ekiplerinin aynı faaliyet kapsamı, dönem ve varsayımlar üzerinde çalışması bu nedenle önemlidir. Aksi halde aynı yatırım, finansal planlamada bir tarihte; sürdürülebilirlik açıklamasında başka bir tarihte devreye girecekmiş gibi gösterilebilir.
Riskten etkilenen faaliyeti belirleyin
Önce riskin nerede ortaya çıkacağını ve hangi faaliyeti etkileyebileceğini yazın. Enerji fiyatı değişimi bütün tesislerde aynı etkiyi yaratmayabilir. Yakıt türü, üretim teknolojisi, sözleşme yapısı ve tüketim yoğunluğu sonucu değiştirebilir.
Değerlendirmeyi şirketin iş modeli ve değer zinciriyle ilişkilendirin. Tedarikçinin yaşadığı bir kesinti şirketin üretimine, müşterinin düşük karbonlu ürüne geçişi ise ürün talebine yansıyabilir. Doğrudan şirket içinde ortaya çıkmayan bir riskin de finansal bağlantısı bulunabilir.
Mevcut etkiyi beklenen etkiden ayırın
Gerçekleşmiş bir gider artışıyla geleceğe yönelik tahmini aynı kayıtta birbirine karıştırmayın. Mevcut etki için muhasebe kayıtları, faturalar ve gerçekleşen faaliyet verileri kullanılabilir. Beklenen etkide ise varsayımlar, zaman ufku ve olası yönetim yanıtları daha belirgin hale gelir.
Ayrıca tek bir etki farklı finansal kalemlere yansıyabilir. Su verimliliği yatırımı başlangıçta sermaye harcaması yaratırken ilerleyen yıllarda işletme maliyetini değiştirebilir. Değerlendirme, yatırım tutarını ve beklenen tasarrufu ayrı dönemlerde izlemelidir. Tasarrufun gerçekleşebilmesi için gereken kapasite, bakım veya personel koşullarını da belirtin.
Basit bir hesapla başlayın ve sınırını yazın
Tamamen varsayımsal bir üretim örneği düşünelim. Bir tesisin yıllık doğal gaz tüketimi 10 milyon kWh olsun. İncelenen koşulda birim maliyetin 0,20 TL/kWh artacağı varsayılsın. Tüketim miktarı değişmiyorsa, yalnızca bu varsayıma bağlı brüt ek enerji gideri yıllık 2 milyon TL olur.
Hesap: 10.000.000 kWh × 0,20 TL/kWh = 2.000.000 TL.
Bu tutar bir piyasa tahmini veya şirket değerlemesi değildir. Üretim hacmindeki değişim, fiyatların müşteriye yansıtılması, mevcut sözleşmeler, vergi, kur, finansman ve verimlilik yatırımları hesaba dahil edilmemiştir. Sonucu kullanmadan önce şirketin koşullarına göre bu unsurlar değerlendirilmelidir.
Örneğin tüketimin azalacağı varsayılıyorsa önce yeni tüketim miktarı hesaplanmalıdır. Aynı tasarrufu hem enerji miktarını düşürerek hem de sonuçtan ikinci kez indirerek kullanmak mükerrer etki yaratır. Bu tür basit kontroller, daha kapsamlı modellerde de gereklidir.
Veri ve varsayım için ayrı kayıt tutun
Bir hesaplama dosyasında her girdinin kaynağı bulunmalıdır. Tüketim verisi sayaçtan mı, faturadan mı, tahminden mi geliyor? Fiyat bilgisi mevcut sözleşme mi, dış kaynaklı bir senaryo mu, şirket içi planlama varsayımı mı? Hangi tarih ve sürüm kullanıldı?
Kaynağın yanında iş sahibi ve kontrol eden kişi de kaydedilmelidir. Kritik bir varsayım değiştiğinde hangi sonuçların güncelleneceği böylece izlenebilir. Farklı ekiplerin aynı girdiyi ayrı dosyalarda değiştirmesini önlemek için ortak bir varsayım kaydı kullanmak yararlıdır.
Nicel bilginin sınırlarını gerekçelendirin
Her belirsizliği kesin bir rakamla ifade etmek doğru değildir. Bununla birlikte veri toplamanın zor olması, nicel değerlendirmeden otomatik olarak vazgeçmek için yeterli bir sonuç sayılmaz. Etkilerin ayrı belirlenebilirliği, ölçüm belirsizliği ve ilgili standart koşulları değerlendirilmelidir.
TSRS 1'in 38-40 ve TSRS 2'nin 19-21'inci paragrafları, nicel bilginin sunulmayabileceği durumları ve buna eşlik eden açıklamaları ele alır. Böyle bir durumda kullanılan gerekçe, etkilenen finansal kalemler ve sağlanabilecek nitel bilgiler ayrıca değerlendirilir. Bu karar şirketin koşullarına dayanan, belgelenmiş bir muhakeme gerektirir.
Finans ekibinin incelemesiyle tamamlayın
Çalışma sonunda risk tanımı, finansal etki kanalı, kullanılan veriler, varsayımlar, hesaplama ve yönetim yanıtı arasında izlenebilir bir ilişki kurulmalıdır. Finansal planlarla çelişen bilgiler çözülmeli; kapsam ve dönem farkları açıklanmalıdır.
Bu yaklaşım, rapor için bir sayı üretmenin ötesinde hangi verilerin toplanacağını ve hangi kararların yeniden inceleneceğini gösterir. İlk adım, şirketin önemli risklerinden biri için finans ve operasyon ekiplerinin birlikte çalışabileceği sınırlı bir etki kaydı oluşturmaktır.
İlk kaydınızı oluşturun: TSRS Hazırlık Kontrolü ve İlk 30 Gün Planı içindeki kanıt ve aksiyon kaydını kullanın. Çalışma kapsamınızı Acolveta ile değerlendirin.
Kaynaklar
- KGK, TSRS 1, finansal etkiler ve nicel bilgiye ilişkin paragraflar 34-40.
- KGK, TSRS 2, paragraflar 15-21.
- UN SSE çalıştay katılımcı dokümanı; PDF sayfaları 14-15, 52-59 ve 144. Hesap örneği Acolveta içeriği için oluşturulmuş varsayımsal bir örnektir.