TR ETS (Eski MRV) Verileri AB SKDM Beyanı İçin Yeterli mi?

Türkiye’nin sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması altyapısı 7552 sayılı İklim Kanunu ile Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği çerçevesinde yeni bir döneme girmiştir. 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, 17 Mayıs 2014 tarihli Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. Yeni düzenleme, izleme-raporlama-doğrulama (MRV/İRD) sürecini TR ETS uygulamasıyla birlikte ele alır.

AB’ye SKDM kapsamındaki ürünleri satan Türkiye’deki üreticiler için asıl operasyonel soru şudur: Ulusal sistemde toplanmış ve doğrulanmış tesis verileri, AB’deki alıcının SKDM beyanında doğrudan kullanılabilir mi?

Önce kapsam: Her tesis ve ürün aynı yükümlülükte değil

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, Ek-1’de sayılan faaliyetlerden kaynaklanan emisyonların izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına ilişkin hükümler içerir. Bununla birlikte ETS kapsamı, yönetmeliğin 5’inci maddesindeki faaliyet ve tesis koşullarıyla belirlenir; “her sanayi tesisi” şeklinde genellenemez. Yönetmelik ayrıca araştırma-geliştirme/test faaliyetlerini, münhasıran biyokütle kullanan tesis ve tesis bölümlerini ve askeri unsurları kapsam dışında bırakır. Bir tesisin TR ETS kapsamında olup olmadığı faaliyet, kurulu kapasite/emisyon kategorisi ve ilgili ekler üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.

SKDM kapsamı da tesis bazında değil, AB mevzuatının Ek I’inde tanımlı mal ve ilgili CN kodları bazında değerlendirilir. Bu nedenle tesis TR ETS’ye tabi olsa bile her ürünü SKDM kapsamında olmayabilir; tersi durumda SKDM kapsamındaki ürünün verisi, yalnızca genel tesis toplamından çıkarılamaz.

TR ETS ile SKDM arasındaki temel farklar

Aşağıdaki özet, iki sistemin hangi amaçla hangi veriyi kullandığını gösterir. Gerçek hesapta ürün kodu, üretim prosesi ve güncel uygulama metodolojisi esas alınmalıdır.

TR ETS verisi SKDM hesabına neden tek başına yetmez?

1. Tesis toplamı ile ürün emisyonu aynı ölçü değildir

TR ETS’de izleme ve doğrulama, ilgili tesisin yıllık emisyon raporu ve onaylı izleme planı çevresinde yürür. SKDM’de ise yetkili beyan sahibinin AB’ye ithal edilen belirli mallar için gömülü emisyonları hesaplaması ve beyan etmesi gerekir. Tesis toplamının ürünlere, üretim süreçlerine ve faaliyet seviyelerine tutarlı biçimde dağıtılması gerekir.

2. Öncül maddeler ve üretim rotası ayrı izlenir

SKDM metodolojisi, ilgili ürünlerin üretiminde kullanılan öncül girdilerin emisyonlarını ve raporlama dönemlerini dikkate alır. Bu veriler tesisin doğrudan emisyon toplamında görünmeyebilir. Girdi miktarı, tedarikçi/tesis bilgisi, ilgili döneme ait emisyon verisi ve doğrulama kanıtı ürün hesabı için ayrı izlenmelidir.

3. Ortak enerji ve emisyonlar gerekçeli biçimde paylaştırılır

Aynı tesiste farklı ürünler veya prosesler birlikte çalışıyorsa ortak yakıt, ısı, elektrik ve proses kaynaklarının uygun üretim süreçlerine atfedilmesi gerekir. SKDM’nin hesaplama düzenlemesi izleme metodolojisi, üretim süreçleri ve atıf kuralları tanımlar. Ulusal rapordaki tek bir toplam değer, bu dağıtımın nasıl yapıldığını tek başına göstermez.

4. Dolaylı emisyonların SKDM’deki ele alınışı farklılaşabilir

TR ETS raporundaki sınırlar ile SKDM kapsamında ürün için hesaplanması gereken doğrudan ve uygulanabilir olduğu durumlarda dolaylı emisyon unsurları aynı olmayabilir. Elektrik tüketimi, emisyon faktörü ve veri kaynağı, ilgili mal kategorisi ve AB mevzuatındaki yöntemle uyumlu biçimde ele alınmalıdır. Ürün örnekleri üzerinden genelleme yapmak yerine her ürünün güncel kuralı kontrol edilmelidir.

TR ETS pilot takvimi: “2026’da teslim yok” ne anlama geliyor?

İklim Değişikliği Başkanlığı’nın 30 Eylül 2026 tarihli pilot uygulama usul ve esaslarına ilişkin duyurusuna göre pilot dönem 2026 ve 2027 sistem yıllarını kapsar. 2026 sistem yılında raporlama yapılır; tahsisat teslim yükümlülüğü ilk kez 2027 sistem yılı emisyonları için başlar. Dolayısıyla 2026 için olağan tahsisat teslimi bulunmaması, 2026 verisinin önemsiz olduğu veya raporlama/doğrulama yükümlülüğünün olmadığı anlamına gelmez.

Pilot dönemde 2027 için ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemiyle %100 olarak belirlenmiştir. Bu oran, her tesisin gerçekleşen tüm emisyonlarının kesin olarak ücretsiz tahsisatla karşılanacağı veya herkes için fiilen ödenen karbon fiyatının sıfır olacağı garantisi değildir. Tahsisat hesabı alt tesis faaliyet seviyesi ve kıyas değerleri gibi parametrelere bağlıdır. Bu yüzden SKDM Madde 9 indirimi açısından “TR ETS’ye tabi olmak” veya ücretsiz tahsisat almak, kendi başına karbon fiyatı ödemiş olmak sayılmaz.

SKDM Madde 9: TR ETS muafiyet sağlamaz

TR ETS’ye tabi olmak, Türk ihracatçısına SKDM’den muafiyet kazandırmaz. SKDM Tüzüğü’nün 9’uncu maddesi, belirli koşullar yerine getirildiğinde ithalatçı taraftaki sertifika teslim sayısında azaltım talebine imkân tanır; bu otomatik bir mahsup değildir. Beyan konusu gömülü emisyonlar için üçüncü ülkede fiilen ödenmiş karbon fiyatı esas alınır; indirim/geri ödeme veya telafi unsurları dikkate alınır ve ödeme kanıtı ile bağımsız sertifikasyon gerekir. Talebi, AB’deki yetkili SKDM beyan sahibi SKDM beyanında yapar.

Bu nedenle tesisin ücretsiz tahsisat alması, gelecekte tahsisat fiyatının oluşması veya bir karbon fiyatlandırma sistemine dahil olması tek başına Madde 9 şartlarını karşılamaz. Pilot düzenlemede 2026 sistem yılı için tahsisat teslimi öngörülmemiş olması ve 2027’de kıyas bazlı ücretsiz tahsisat uygulanması, fiilen ödenmiş bir karbon fiyatı bulunup bulunmadığını somut kayıtlar üzerinden incelemeyi daha da önemli kılar.

İşletmeler için pratik veri hazırlık sırası

1. AB alıcınızdan ürünün CN kodunu, ithalat dönemini ve talep ettiği veri formatını yazılı alın.
2. Her ürünü tesis ve üretim rotasıyla eşleştirin; ilgili öncül girdiler ile dönem bilgisini kaydedin.
3. Kaynak verileri (yakıt, ölçüm, laboratuvar, üretim ve enerji kayıtları) sürümlü ve izlenebilir tutun.
4. Tesis MRV raporundaki kaynak ve faktörleri ürün hesabında kullanılacak verilerle eşleştirin; yöntem farklarını açıkça belgeleyin.
5. SKDM hesaplamasını, izleme metodolojisini ve doğrulama gerekliliklerini AB mevzuatındaki güncel kurallara göre ayrıca tamamlayın.
6. Karbon fiyatı indirimi konuşuluyorsa tahsisat/ödeme kanıtlarını, iade veya telafi kayıtlarını AB yetkili beyan sahibinin doğrulayıcısıyla önceden değerlendirin.